Bibliotekarze a Horyzont 2020

W związku z rozpoczęciem działania nowej perspektywy programowej Unii Europejskiej dla nauki „Horizon 2020″ bibliotekarze powinni przygotować się do wsparcia swoich pracowników naukowych, którzy będą uczestniczyli w tym programie i zajdzie konieczność upowszechniania ich rezultatów badawczych w Internecie. Wymóg Unii stał się faktem. KOED przygotowała dla bibliotekarzy podstawowe informacje na ten temat i będzie je nadal poszerzać.  Zachęcamy do ich przeglądania!

Warto także pamiętać o tym, że wymogi tego programu pozwolą nam lepiej realizować cele otwartości w nauce, warto wykorzystać ten moment do intensywniejszej pracy promocyjnej i zaplanować jakieś działania na Tydzień Otwartej Nauki w październiku.

Dlaczego biblioteki wspierają i powinny wspierać nowe modele otwartego publikowania?

Bibliotekarze wiedzą, ile kosztują roczne subskrypcje czasopism naukowych i dostęp do książek elektronicznych.  Roczne koszty idą w miliony złotych. Nie wszystkie biblioteki naukowe na świecie, nie tylko w Polsce, stać na to, by kupić dostępy do komercyjnych baz danych, dlatego włączyły się one w budowanie i promocję alternatywnych otwartych zasobów.

Polskie biblioteki naukowe od lat promują nowe modele open access organizując: konferencje, seminaria, wykłady spotkania, Tydzień Otwartej Nauki,  nie tylko w swoim naukowych środowisku, ale i szerzej pracując w organizacjach pozarządowych (EIFL, SPARC, ELIS, KOED, IFLA i innych).

Rekomendacje dla bibliotekarzy, którzy chcą także włączyć się w te działania mogą to robić na różne sposoby:

  • organizować debaty na swoich uczelniach;
  • przygotować program szkoleń dla pracowników;
  • tworzyć repozytoria i biblioteki cyfrowe otwarte;
  • tworzyć otwarte zasoby edukacyjne, kursy otwarte;
  • otwierać konferencje naukowe;
  • wdrażać wolne licencje dla tych zasobów;
  • wspomagać naukowców na co dzień w upowszechnianiu nie tylko badań naukowych, ale i materiałów edukacyjnych;
  • zachęcać do wdrażania polityki open access w swoich instytucjach;
  • współtworzyć lub pomagać zakładać otwarte czasopisma;
  • drukować ulotki informujące o nowych modelach;
  • publikować artykuły i komunikaty na temat otwartej nauki;
  • monitorować nowe trendy w tym zakresie;
  • lobbować na rzecz open access wszędzie, gdzie to przyniesie pozytywny skutek.

Wszystkie te działania mogą być wspomagane od strony merytorycznej przez działaczy i organizacje zajmujące się modelami open access, w Polsce jest to Koalicja Otwartej Edukacji, która jest twórcą tego portalu.

Bardzo dużo ciekawych porad na temat implementacji modeli open access przez bibliotekarzy akademickich na swoich uczelniach można znaleźć na stronie bloga stworzonego przez Jill Emery i Grahama Stone’a: OAWAL.

Korzyści dla bibliotek

Biblioteki korzystają na różne sposoby z otwartych zasobów zarówno jako ich twórcy, jak i beneficjenci, ponieważ ich instytucje dają swoim użytkownikom nieograniczony dostęp do kolekcji różnego typu, np. takich jak:

  • Katalogi polskie (NUKAT, KARO);

  • Katalogi świata (WorldCat);

  • Biblioteki cyfrowe (Federacja Polskich Bibliotek Cyfrowych, Europeana);

  • Repozytoria nauki (BASE, Google Scholar);

  • Otwarte Zasoby Edukacyjne (Creative Commons Search).

Zasada współdzielenie się z innymi powinna przyświecać wszystkim instytucjom publicznym, bo taka jest ich misja, by poszerzać krąg odbiorców kultury czy nauki, a nie zawężać go.

Dzięki zasadzie otwartości działającej w sieci od lat bibliotekarze mogą być codziennie inspirowani nowymi modelami usług bibliotecznych, które już gdzieś zostały zaimplementowane), mogę je wykorzystywać przez;

  • zakładanie otwartych bibliotek cyfrowych, repozytoriów,

  • tworzenie otwartych społecznych pracowni digitalizacji,

  • tworzenie lub współtworzenie czasopism otwartych,

  • otwarte udostępnianie zasobów regionalnych czy edukacyjnych,

  • dzielenie się danymi (export/import danych, przekazywanie digitalizatów),

  • organizowanie otwartych szkoleń i akcji promocyjnych w zakresie zgodnego z prawem wykorzystania zasobów sieci, dozwolonego użytku, … itp. lub skorzystanie z cudzych.

Stronę opracowuje i aktualizuje co roku Bożena Bednarek-Michalska.